Veerkracht
Als omstandigheden niet zijn zoals je graag zou willen zien, kan dat heel frustrerend zijn. Hoe beter toegerust jongeren zijn om hun weg te vinden in onvoorspelbare omstandigheden, hoe hoger het welzijn.
Een belangrijke taak voor het onderwijs. Een taak die we juist nu op de eerste plaats zouden moeten zetten.
Zonder weerstand geen groei
De puberteit is normaliter al een tijd vol uitdagingen op het gebied van persoonlijke relaties, jezelf leren kennen, ontdekken waar je kracht zit en waar je interesse naar uitgaat en zorgen voor goede resultaten op school. De uitdagingen in de maatschappij, zoals het milieu, corona en de toenemende polarisatie, gooien daar nog een schepje bovenop.
Hoe kunnen we jongeren toerusten voor deze uitdaging, zodat ze vanuit innerlijke kracht en rust de veerkracht ontwikkelen die nodig is? Hoe zorgen we voor het verschil tussen ‘overleven’ en ‘leven’?
Villasana, Alonso-Tapia en Ruiz (2016) onderscheiden twee manieren: het leren reguleren van emoties en het leren oplossen van problemen. Wat werkt hangt af van de gevoeligheid en voorkeur van de leerling. Dat vraagt van de docent niet alleen observatievermogen, maar ook inlevingsvermogen. Wat het oog kan zien, is het gedrag van leerlingen. Wat het hart kan voelen, is wat hierachter schuil gaat, de emoties en behoeften van leerlingen. 
Het bereik van het oog is beperkt
dat van het hart is oneindig
In(ter)actie
Leerlingen die uit zichzelf al open staan voor nieuwe ervaringen en flexibel zijn, hebben een ander vertrekpunt dan leerlingen die moeite hebben met veranderingen. Bovendien heeft ook het zelfvertrouwen een belangrijke invloed op de veerkracht van leerlingen (Davey, Eaker, & Walters, 2003). Gelukkig zijn dit geen vaste, maar ontwikkelbare kenmerken. 
Kenmerkend voor een passende aanpak is een focus op agency (Liebenberg, et al., 2016). Agency betreft het vermogen om een transformatie tot stand te brengen in jezelf of in de omstandigheden door doelen te stellen, te handelen en te reflecteren (Bandura, 2016). Agency wordt gevoed door bewustwording, vertrouwen in eigen kunnen en moraliteit (Bandura, 2016). Deze groeien in interactie met de omgeving.
Daarom is het belangrijk om ruimte te creëren voor interactie. Even een pas op de plaats tussen leermomenten in, om te reflecteren, om na te denken over wat waardevol is, om met elkaar te praten.

Werkvormen
Geef bijvoorbeeld opdrachten waarbij leerlingen zelf op onderzoek uitgaan, laat ze stilstaan bij wat hen verraste en geef bemoedigende feedback. Laat leerlingen ook samenwerken, maar zorg er daarbij voor dat ze allemaal iets anders moeten doen, wat samen een geheel vormt en begeleidt dat ook. Steun van medeleerlingen en docenten is een enorme stimulans voor veerkracht (Liebenbert, et al., 2016). Laat inspirerende voorbeelden zien van mensen die juist in deze tijd een eigen bedrijfje zijn gestart, mooie kunst hebben gemaakt om mensen een hart onder de riem te steken of anderen hebben geholpen (Vlaams Instituut Gezond Leven, 2021). Dat bestendigt de idee dat je ook in moeilijke tijden het verschil kunt maken. Laat zien dat fouten maken ok is en dat iedereen in een leerproces zit, ook jijzelf als docent.
Bovenal, wees je bewust van het feit dat jij het verschil kan maken en geniet van dat proces.
Samen kunnen we onze leerlingen toerusten, voor nu en voor de toekomst.

Een mooi N(ie)U(wjaar) toegewenst!
Literatuur
– Bandura, A. (2016). Toward a Psychology of Human Agency. Perspectives on Psychological Science, 1(2), 164-180.
– Davey, M., Eaker, D., & Walters, L. (2003). Resilience Processes in Adolescents: Personality Profiles, Self-Worth, and Coping. Journal of Adolescent Research, 18(4), 347-362.
– Liebenberg, L., Theron, L., Sanders, J., Munford, R., Van Rensburg, A., Rothmann, S., & Ungar, M. (2016). Bolstering resilience through teacher-student interaction: Lessons for school psychologists. School Psychology International, 37(2), 140-154.
– Vlaams Instituut Gezond Leven (2021) Samen veerkrachtig. Verkregen via https://www.samenveerkrachtig.be
– Villasana, M., Alonso-Tapia, J., & Ruiz, M. (2016). A model for assessing coping and its relation to resilience in adolescence from the perspective of “person–situation interaction”. Personality and Individual Differences, 98, 250-256.

Veerkracht in interactie