Metacognitie bij begrijpend lezen

Metacognitie is de belangrijkste vaardigheid bij begrijpend lezen, nog belangrijker dan intelligentie (Veenman, 2013). Bovendien draagt het bij aan schoolsucces (Pintrich, 2002). Metacognitie ontwikkelt zich niet autonoom, maar in interactie met de omgeving (Jolles, 2007).

De vraag rijst dan op ‚Op welke wijze kunnen metacognitieve vaardigheden* ontwikkeld worden tijdens lessen begrijpend lezen waarbij de groei zichtbaar wordt voor leerlingen en docent?‘.

* Onder metacognitie wordt verstaan de kennis en vaardigheden die een leerling nodig heeft om
zijn eigen leergedrag te controleren en aan te sturen. Daarbij hoort het oriënteren op een taak,
doelen stellen, plannen, jezelf monitoren, het resultaat evaueren en reflecteren op het eigen
handelen maar ook het zicht hebben op de eigen motivatie of interesse en hierop kunnen sturen.

Voorwaarden voor ontwikkeling metacognitie

  • Heldere doelen

Docentengedrag

Zichtbaar maken metacognitie

rubricRubric

〉      Maakt zichtbaar en stimuleert tegelijkertijd!

portfolioPortfolio

Kortom

hardop denkenInteractie bevordert metacognitie, want door hardop te denken is het brein aantoonbaar actiever. Metacognitieve vaardigheden bij begrijpend lezen kunnen dus het beste ontwikkeld worden in dialoog, waarbij de docent modelt en langzamerhand het denken steeds meer laat verwoorden door leerlingen. Metacognitie vraagt expliciete instructie waarbij de docent duidelijk maakt welke strategieën wanneer en hoe ingezet dienen te worden. Samenvatten, vragen stellen, verduidelijken en voorspellen hebben een aantoonbaar effect op de ontwikkeling van metacognitieve vaardigheden. Daarbij is het belangrijk om te differentiëren en praktijkgerichte opdrachten te geven. De groei wordt zichtbaar met behulp van een rubric of portfolio-opdracht. Terwijl met zo’n opdracht de metacognitie gestimuleerd wordt, krijgt de leerling én docent inzicht in de groei.

Voorbeeldfilmpjes

Vragen stellen stimuleren tijdens lezen:

Interactie:

Reflecteren op prestaties: